Cyberaanvallen 2026: wat die van november bedrijven leren over AI en hun software
Optimizely, Maileva, AI-agents: wat de cyberaanvallen van november 2026 leren over scripts van derden, leveranciers en AI in productie.
Gepubliceerd op 12 min leestijd
Sébastien Nobour
Oprichter van DEVEDANOS
U laat een applicatie ontwikkelen. Maandenlang werkt het ontwikkelteam door, u krijgt voortgangsrapportages, de ene functionaliteit na de andere wordt afgevinkt. Dan gaan de gebruikers ermee aan de slag, of proberen ze het, en het oordeel volgt: “hier heb ik niets aan”. Al die maanden hebt u betaald, en uw gebruikers zijn blijven werken zoals altijd.
Bij een groot telecombedrijf zat een project twee jaar in de ontwikkeling en werd het daarna geschrapt, zonder dat ook maar één gebruiker ermee had kunnen werken.
Het ontwikkel- en productteam volgde het plan, soms heel goed. Wat ontbrak, was een manier om vóór het einde te weten of de applicatie aan een behoefte voldeed. Dat noemen we een big bang-aanpak. Een team werkt lange tijd door zonder dat iemand buiten het project ziet wat het maakt, en ontdekt pas aan het einde wat de gebruikers nodig hebben.
Dit artikel laat zien hoe u dat voorkomt, of de applicatie nu voor uw teams of voor uw klanten bedoeld is: vraag uw gebruikers wat ze willen bereiken, geef hun de applicatie zo vroeg mogelijk in handen en meet wat ze ermee doen.
Bij dit soort projecten gaat alles in één keer live, aan het einde, en staan de gebruikers niet centraal. En aan het einde is er bijna geen ruimte meer om nog iets te veranderen.
Enkele jaren geleden wilde dit grote telecombedrijf het beschikbaar stellen van netwerkresources aan zijn klanten automatiseren, wat tot dan toe via handmatige configuraties liep. Het bedrijf werkte met SAFe (Scaled Agile Framework), een raamwerk dat veel teams aan één product laat samenwerken, met meerdere beslislagen boven die teams.
Het bedrijf had zelf opgeschreven wat de software moest doen, op basis van zijn eigen aannames. Geen enkele gebruiker had meegewerkt aan de specificaties. Niemand had de software gebruikt: als er al meningen waren, gingen die over software die niemand had gebruikt.
Verschillende teams, verspreid over twee landen, werkten aan dit project. Elk team werkte op zijn eigen kopie van de code. Niemand vroeg erom het werk gaandeweg te integreren. Toen moest alles worden samengevoegd. Tijdens die integratie kwamen alle problemen tegelijk aan het licht: bugs, conflicten tussen versies, keuzes over welke code moest blijven. Het projectteam draaide twee weken lang overuren, onder grote stress.
Zo’n late integratie heeft nog een prijs: je ontwikkelt functionaliteiten die je niet geïntegreerd krijgt, en je levert minder op dan gepland.
De integratie was nog maar net klaar toen een manager die het projectteam nooit zag, kwam vertellen dat het project was geschrapt: de markt had geen belangstelling voor wat het team deed. Toch was er nooit iets live gegaan: de software was nooit met haar gebruikers in aanraking gekomen. Niemand legde het team uit waarop die conclusie berustte. Het project had twee jaar geduurd.
Een teamlid zei toen, in alle oprechtheid: “We worden beter: vroeger hadden we zes jaar nodig om tot deze conclusie te komen, nu nog maar twee.” Hij wist dat het traag ging, en dat niets dat rechtvaardigde. Maar hij had nooit iets anders meegemaakt. Een ontwikkelaar uit het team voegde eraan toe: “Ik werk hier al vijf jaar, en niets van wat ik heb gemaakt, is ooit live gegaan.” Onze pagina Over ons komt op dit project terug.
Een ondernemer vertelde dat hij zeven maanden lang in zijn eentje de applicatie had gebouwd die hij voor ogen had, inclusief het ontwerp. Toen hij die liet zien, zeiden de gebruikers dat zijn applicatie “leuk” was, maar dat ze er niets aan hadden. Hij had er een flink budget in gestoken, zo’n bedrag dat je geen tweede keer uitgeeft als het de eerste keer niet lukt. Hij had geen geld meer om een andere applicatie te starten, en ook geen zin om er nog meer geld in te steken.
Deze ondernemer heeft zijn gebruikers tenminste ontmoet, na zeven maanden; bij het telecombedrijf is die ontmoeting er nooit gekomen. En al die tijd bleef het probleem dat de applicatie moest oplossen gewoon bestaan, terwijl het bedrijf bleef betalen. Ons artikel over het budget van een app beschrijft wat het kost om zes maanden op de eerste feedback te wachten.
Reacties van gebruikers, vanaf de eerste werkdagen, laten zien of het de moeite waard is om door te gaan. Die krijgt u voordat u maanden aan ontwikkeling hebt besteed.
Voordat u gaat bouwen, moet u weten wat uw gebruikers willen bereiken.
Of de applicatie nu uw teams of uw klanten bedient, ze moet haar gebruikers van een punt A naar een punt B brengen. U bent van plan een voertuig te bouwen. Maar wie zegt dat ze niet liever een brug willen? Het is aan hen om te zeggen waar ze vandaan komen en waar ze naartoe willen. Ga dus eerst na of wat u van plan bent te bouwen ook is wat zij willen.
Kies om te beginnen de juiste mensen: degenen die de applicatie gaan gebruiken, niet alleen degene die haar bestelt. De opdracht beschrijft vaak de organisatie zoals die bedoeld is; de mensen die dit werk elke dag doen, weten hoe het echt gaat.
Daarna moet u onderscheid maken tussen wat ze vragen en wat ze nodig hebben. Een verzoek is een oplossing die iemand al heeft bedacht: “voeg een exportknop toe”. De behoefte is de situatie die aan dat verzoek ten grondslag ligt: iemand neemt bijvoorbeeld elke week cijfers over in een spreadsheet om ze naar iemand te sturen. Meerdere oplossingen voldoen aan die behoefte, en een export is niet per se de beste. Vraag deze mensen daarom om hun huidige situatie te beschrijven, wat hen hindert en wat ze graag zouden willen, in plaats van te vragen welke functionaliteiten ze erbij willen.
Deze methode heeft een grens. Vooraf gevraagd kunnen mensen niet altijd zeggen wat ze nodig hebben; met een werkende applicatie voor zich reageren ze wel. Die vaststelling nemen we over van Dave Farley, software engineer en specialist in continuous delivery, in ons artikel over het budget voor de ontwikkeling van een app. De gesprekken dienen dus om een doel en hypotheses vast te stellen, niet om een definitieve lijst op te stellen.
Zodra een applicatie meerdere gebruikers heeft, komt er een continue stroom aan informatie binnen, in grote hoeveelheden. Op een bepaald moment moet iemand die filteren.
Scrum, een raamwerk met korte cycli, voorziet in een product owner, degene die beslist in welke volgorde de functionaliteiten worden ontwikkeld. Die is vooral nuttig als facilitator: hij filtert die stroom zonder te verhinderen dat gebruikers en ontwikkelaars met elkaar praten. Hij is geen bemiddelaar: een bemiddelaar staat tussen twee partijen die met elkaar in conflict zijn, en dat is hier niet aan de orde.
Extreme Programming, een andere methode voor softwareontwikkeling, maakt een andere keuze: de “klant op locatie”, een vertegenwoordiger van de gebruikers die naast de ontwikkelaars werkt. In bedrijven spreekt men van een key user. Wijs er liever meerdere aan. Is er maar één, dan gaat zijn voorkeur al snel door voor die van iedereen.
Een product owner is zinvol als het product vraagstukken op het gebied van marketing of groei met zich meebrengt. Anders volstaan key users vaak.
Nog voordat u gaat bouwen, kan een MVP het idee tegen de laagste kosten testen. MVP staat voor minimum viable product. Met een MVP probeert u niet alles in een korte tijd te proppen: u houdt alleen het essentiële over.
Datzelfde onderscheidingsvermogen geldt voor elke versie van de applicatie. Zo begrijpen wij lean, die werkwijze uit de auto-industrie die de inspanning richt op wat waarde oplevert voor de klant.
Stel dat de kwestie van de brug is opgelost: de klant wil uitdrukkelijk een auto, om van een punt A naar een punt B te komen. De eerste versie is de eenvoudigste auto die rijdt: een motor, een stuur, remmen, wielen. Die wordt opgeleverd. De tweede krijgt gordels en een claxon, en wordt opgeleverd. De derde brengt meer veiligheid, zoals ABS. Dan volgt de airco, enzovoort. Bij elke versie blijft de vraag dezelfde: wat is vandaag essentieel, gelet op wat er gevraagd wordt? Het blijven altijd prioriteiten.
Een wijdverbreid beeld stelt lean anders voor: een skateboard dat een fiets wordt, dan een motor, dan een auto. Als de klant om een auto vraagt, is elke versie al een auto, steeds completer.
Bij een applicatie zijn de motor en de remmen de paar functionaliteiten zonder welke uw gebruikers niet kunnen doen waarvoor ze komen.
Als de ontwikkeling eenmaal is begonnen, blijf dan de behoeften van uw gebruikers onderzoeken. Hoe sneller de applicatie in handen komt van wie haar gaat gebruiken, hoe sneller hun reacties bijsturen wat de gesprekken niet aan het licht brachten.
Voor een sociaal netwerk rond bergsporten in het hooggebergte hebben we de gesprekken rechtstreeks met de gebruikers gevoerd. Als een applicatie geen gebruikers vindt, denk je al snel dat ze nog niet genoeg functionaliteiten heeft. Dat was ook het vertrekpunt van dit project. Dat idee komt voort uit een gevoel: de behoeften die bij de gebruikers zijn opgehaald, bevestigen het niet.
Wij hebben de oprichter laten inzien dat het niet gaat om de functionaliteiten die hij in zijn hoofd heeft, maar om zijn gebruikers te bevragen, te begrijpen wat ze willen bereiken, samen met hen naar de juiste oplossing te zoeken, en nieuwe functionaliteiten stap voor stap op te leveren, in een continue stroom. De applicatie had na drie maanden ontwikkeling 600 gebruikers.
Meer functionaliteiten ontwikkelen is meer pijltjes gooien. De roos komt daar niet dichterbij van: u moet leren richten. Bij een applicatie betekent richten: uitgaan van wat de gebruikers willen bereiken.
Een gebruiker die de functionaliteit heeft gebruikt, vertelt wat er ontbreekt, wat hinderlijk is en wat hij niet gebruikt. Dat wordt de volgende hypothese om te testen, volgens de adaptieve aanpak, die we vergelijken met de voorspellende aanpak.
In een project betekent “opgeleverd” dat de functionaliteit bij u is aangekomen. Na de acceptatietest (u controleert of de functionaliteit doet wat is afgesproken) gaat ze live: gebruikers kunnen ermee werken. In beide gevallen bewijst nog niets dat aan de behoefte is voldaan.
In Continuous Delivery (Continue oplevering), hun boek uit 2010, stellen Jez Humble en Dave Farley dat een functionaliteit pas af is als ze in handen is van haar gebruikers. Wij voegen daar twee dingen aan toe: wat u van dat gebruik verwacht, schrijft u op voordat u bouwt, en “af” veronderstelt een einddatum.
Daarvoor moet u het vooraf vastleggen: de tijd die u ervoor neemt, en de voorwaarden waaraan moet worden voldaan (hoeveel mensen er gebruik van moeten maken, om wat te doen, hoe vaak). Een meting in productie laat zien of aan die voorwaarden is voldaan.
Is de tijd om, dan is de functionaliteit af, ook als niet aan de voorwaarden is voldaan: elk doel blijft een hypothese. U bekijkt het resultaat en beslist over het vervolg: de functionaliteit verder ontwikkelen, of haar verwijderen.
Een kpi is een cijfer waarmee u iets volgt. Vaak worden twee soorten cijfers door elkaar gehaald.
De eerste meten de oplevering: hoe vaak het team wijzigingen in productie brengt, hoe snel, en hoeveel daarvan problemen geven. Dat volgt het onderzoeksprogramma DORA van Google Cloud, dat we bespreken in ons artikel over continuous delivery en continuous deployment. Een team kan meerdere keren per dag live gaan, zonder incidenten, met alle dashboards op groen, terwijl de gebruikers blijven werken in hun spreadsheet. Die cijfers zeggen dat de opleveringsketen werkt. Ze zeggen niet of wat ze oplevert nut heeft en waarde creëert voor het bedrijf.
De tweede meten het gebruik. Dave Farley rekent ze in Continuous Delivery Pipelines (Pipelines voor continue oplevering) tot de metingen die u in productie moet volgen, onder de naam “piratenmetrics”, of AARRR, naar de vijf Engelse beginletters:
Bij een interne applicatie lees je deze vijf metingen anders. De twee die eerst tellen, zijn activation en retention: gebruiken de betrokken mensen haar, en komen ze terug?
Achter deze twee cijfers schuilt shadow IT: tools die teams gebruiken zonder dat het bedrijf ze heeft gekozen. Volgens het Britse National Cyber Security Centre (NCSC) ontstaat dat meestal wanneer medewerkers moeite hebben om een taak uit te voeren met de goedgekeurde tools. Een interne applicatie die niet aansluit op de behoeften, blijft dus niet alleen ongebruikt. Teams kunnen er dan een gedeelde spreadsheet of een persoonlijk account voor online opslag naast openen, en daar bedrijfsgegevens in zetten waar niemand toezicht op houdt. Ons artikel over shadow IT gaat dieper in op de risico’s. Duikt er een spreadsheet op naast uw applicatie, vraag het team dan wat het daarin doet: die spreadsheet beschrijft een behoefte die de applicatie niet dekt.
Om deze cijfers te kunnen lezen, schrijft u het verwachte effect op vóór de livegang, anders gaat u achteraf zoeken naar wat het verklaart. Zodra de applicatie live staat, vergelijkt u het gemeten cijfer met het verwachte effect. Een afwijking bij weinig mensen of over korte tijd bewijst niets; keert de afwijking terug, grijp dan in.
Wij ontwikkelen uw software op maat, binnen een maand bruikbaar, tegen een vast maandbudget, en stemmen die continu af op de veranderingen in uw bedrijf.
Als uw applicatie al maanden in ontwikkeling is en de gebruikers er nog niet mee werken, kunnen we samen met u bekijken wat ze er vandaag over zeggen. Zullen we erover praten?
Optimizely, Maileva, AI-agents: wat de cyberaanvallen van november 2026 leren over scripts van derden, leveranciers en AI in productie.
Code van goede kwaliteit is code die zich makkelijk laat aanpassen. Waarom dat ertoe doet, en hoe u codekwaliteit controleert zonder de code te lezen.
Wat is shadow IT? De definitie van het Britse centrum voor cyberbeveiliging, voorbeelden (Excel, AI-tools) en de risico's voor het bedrijf.