Cyberaanvallen 2026: wat die van november bedrijven leren over AI en hun software
Optimizely, Maileva, AI-agents: wat de cyberaanvallen van november 2026 leren over scripts van derden, leveranciers en AI in productie.
Gepubliceerd op Bijgewerkt op 9 min leestijd
Sébastien Nobour
Oprichter van DEVEDANOS
Belooft uw leverancier u een applicatie van hoge kwaliteit, of verzekert uw team u dat de code netjes is? U leest zelf geen code: wat houdt “kwaliteit” dan precies in, en hoe controleert u dat?
Code van goede kwaliteit is code die zich makkelijk laat aanpassen.
Code is wat ontwikkelaars schrijven om uw applicatie te laten werken. De definitie gaat over wat het kost om die applicatie verder te ontwikkelen.
Een applicatie die wordt gebouwd op basis van de feedback van haar gebruikers, verandert voortdurend. Elke reactie vraagt om een aanpassing. Is elke aanpassing duur, of maakt ze iets anders kapot, dan loopt die cyclus vertraging op, en gaat een steeds groter deel van het budget naar reparaties in plaats van naar de verdere ontwikkeling van de applicatie.
Martin Fowler, een van de ondertekenaars van het Agile Manifest en Chief Scientist bij Thoughtworks, onderscheidt twee soorten kwaliteit. Externe kwaliteit is wat gebruikers zien: de interface, de fouten. Interne kwaliteit is de kwaliteit van de architectuur van de code, die je als gebruiker van de applicatie niet ziet. In “Is High Quality Software Worth the Cost?” (Is software van hoge kwaliteit de kosten waard?) schrijft hij dat een hoge interne kwaliteit de kosten van toekomstige functionaliteiten verlaagt. Hij voegt eraan toe dat ontwikkelaars merken dat slechte code hen al na een paar weken flink ophoudt.
Om aanpassingen goedkoop te houden, moet een team zo vroeg mogelijk weten dat een wijziging iets heeft kapotgemaakt. Daar dient Continuous Delivery voor: de aanpak die de pioniers ervan, Jez Humble en Dave Farley, beschreven in het boek Continuous Delivery (Continue oplevering). Elke kleine wijziging gaat door een deploymentpipeline, vaak CI/CD-pipeline genoemd. Die pipeline controleert de wijziging automatisch en houdt de applicatie op elk moment klaar om in productie te gaan. Een fout wordt dus opgemerkt voordat ze uw gebruikers bereikt, zolang ze nog makkelijk te herstellen is.
DORA, het onderzoeksprogramma van Google Cloud naar hoe software wordt ontwikkeld en in productie wordt genomen, legt het verband tussen Continuous Delivery en codekwaliteit. Volgens het “State of DevOps”-rapport van 2017 hangt Continuous Delivery in de eerste plaats af van het vermogen van een team om het ontwerp van zijn applicatie te veranderen zonder op andere teams te wachten: Continuous Delivery vraagt dus om code die makkelijk aan te passen is. Hetzelfde rapport vergelijkt de organisaties die het best presteren in softwarelevering met de zwakst presterende. De best presterende besteden 44 % meer tijd aan nieuwe functionaliteiten, en 21 % minder tijd aan ongepland werk en herstelwerk. Voor uw budget betekent dat minder uren die opgaan aan reparaties. Vraag uw team welk deel van zijn tijd naar de ontwikkeling van nieuwe functionaliteiten gaat.
Voordat een ontwikkelaar code aanpast, moet hij eerst de plek vinden waar de wijziging thuishoort. Daarna leest hij de code op die plek, en zoekt hij uit wat die code doet. Elke stap waarop je vastloopt, houdt je op voordat je aan de volgende toekomt. Code wordt pas makkelijk aan te passen als die voorgaande stappen soepel verlopen.
In Modern Software Engineering (Moderne software-engineering) schrijft Farley dat code in de eerste plaats dient om met andere mensen te communiceren.
In Modern Software Engineering beschrijft Farley de eigenschappen die code makkelijk aanpasbaar maken. Een ontwikkelaar controleert ze door de code te lezen:
Die controle hoeft u niet zelf te doen: de eigenschappen zijn van buitenaf af te lezen aan twee maatstaven die hieronder aan bod komen.
Als het over codekwaliteit gaat, komen vaak vier ontwerppraktijken ter sprake. Elk ervan scheidt twee dingen die beter niet door elkaar lopen:
Behaviour-driven development (BDD), geformuleerd door Dan North, maakt van tests ook een leidraad voor het ontwerp. Elke functionaliteit begint met voorbeelden van wat de applicatie moet doen, en die voorbeelden worden geautomatiseerde acceptatietests (ATDD). Die tests sturen op hun beurt fijnmaziger tests, die telkens vlak voor een klein stukje code worden geschreven (TDD, beschreven door Kent Beck, de grondlegger van Extreme Programming).
Een team kiest een tool omdat het precies weet waarom het die nodig heeft. Hier is die behoefte code die makkelijk aan te passen is: al deze praktijken bestaan om code makkelijk te vinden, te lezen en te begrijpen te houden, en dus makkelijk aan te passen. Wie ze toepast zonder die reden te begrijpen, raakt op een dwaalspoor; daar komen we verderop op terug.
Om te weten of code van goede kwaliteit is zonder hem te lezen, bekijkt u twee maatstaven samen: doorvoer en stabiliteit.
DORA volgde ze eerst met vier metrics, die de onderzoekers van DORA presenteerden in het boek Accelerate (2018). Twee meten de doorvoer: de tijd die een wijziging nodig heeft om in productie te komen, en hoe vaak er nieuwe versies in productie gaan. Twee meten de stabiliteit: het aandeel wijzigingen dat eenmaal in productie problemen geeft, en de tijd die nodig is om de dienstverlening na een storing te herstellen.
Die twee maatstaven staan op gespannen voet met elkaar. Een team kan doorvoer winnen door de kantjes eraf te lopen, en dan daalt de stabiliteit. Het kan ook alles op slot zetten om niets kapot te maken, en dan stort de doorvoer in. Toch laat het onderzoek van DORA zien dat de best presterende teams op alle vier de metrics tegelijk beter scoren. Daar is de codekwaliteit aan af te lezen: beide tegelijk volhouden vraagt code die makkelijk aan te passen is. Voorlopig (stand 2026) gaat het om correlaties uit enquêtes, die op zichzelf niet bewijzen dat de code de oorzaak is.
Vraag uw team of uw leverancier om die vier cijfers, en bekijk ze samen. Vaak releasen en vaak storingen hebben, of stabiliteit bereiken door bijna nooit te releasen: beide wijzen erop dat de code zich tegen verandering verzet.
Farley definieert software-engineering als een empirische, wetenschappelijke aanpak om efficiënte en economische oplossingen te vinden voor praktische problemen in software.
Hij vat de werkwijze van de ingenieur samen: een hypothese opstellen, uitzoeken hoe je die kunt bevestigen of weerleggen, het experiment uitvoeren, het resultaat observeren, opnieuw beginnen, en dat allemaal langs de kortste weg.
Hij erkent de verdienste van software craftsmanship (softwarevakmanschap), dat kunde, creativiteit en leren weer centraal heeft gezet, maar hij schrijft dat het niet volstaat. In zijn video “Software Craftsmanship vs Software Engineering” (Softwarevakmanschap of software-engineering) legt hij uit dat craftsmanship code beoordeelt op subjectieve criteria, en geeft hij het criterium van de ingenieur: code van goede kwaliteit laat zich makkelijk en zonder risico aanpassen.
Zonder dat criterium worden DDD, hexagonale architectuur of test-driven development doelen op zich. Het ontwerp wordt een wedstrijd om de mooiste code: het bedrijf schiet er niets mee op; alleen het ego van de ontwikkelaars vaart er wel bij.
De standaard die we bij elk project hanteren, rust op twee pijlers. Echt agile werken, met een adaptieve aanpak: het product aanpassen aan de behoeften van de gebruikers en hen centraal houden. En Continuous Delivery (Dave Farley, Jez Humble): code van goede kwaliteit, die makkelijk te veranderen is. Het een kan niet zonder het ander. De beste ideeën hebben geen zin als de code moeilijk te veranderen is: dat is een Formule 1-kampioen achter het stuur van een Lelijke Eend. En code die makkelijk te veranderen is (en dus van goede kwaliteit) heeft geen zin als de gebruikers niet centraal staan bij de beslissingen: dat is een Formule 1-auto in handen van iemand die net zijn rijbewijs heeft gehaald.
We passen onder meer DDD, hexagonale architectuur, command-query separation en behaviour-driven en test-driven development toe. We letten op de modulariteit, de cohesie, de scheiding van verantwoordelijkheden, de abstractieniveaus en de testbaarheid van onze code. Juist die eigenschappen maken het mogelijk om in een goed tempo in productie te gaan, zonder regressies of storingen, en de kosten onder controle te houden, zonder dat u later het gelag betaalt. Of de code makkelijk aan te passen blijft, beoordelen we door de doorvoer en de stabiliteit van onze releases samen te bekijken.
Voor de ontwikkeling van software op maat werken we voor een vast budget, aan het einde van elke maand gefactureerd voor het geleverde werk. Uw applicatie is binnen een maand bruikbaar, met een paar essentiële functionaliteiten: uw gebruikers gaan er meteen mee aan de slag, en hoe ze ermee werken, bepaalt welke functionaliteiten we daarna ontwikkelen.
En om ervoor te zorgen dat wat vorige maand werkte, ook deze maand werkt, hanteren we een nulregressiegarantie: elke regressie wordt verholpen en afgedekt door een geautomatiseerde test, zodat ze niet terugkomt, zonder meerkosten.
Waarom het budget vastleggen in plaats van de lijst met functionaliteiten? Bij een adaptieve aanpak mag die lijst meebewegen met hoe uw gebruikers de applicatie gebruiken.
Wilt u weten of de code van uw applicatie makkelijk aan te passen blijft? Zullen we kennismaken?
Optimizely, Maileva, AI-agents: wat de cyberaanvallen van november 2026 leren over scripts van derden, leveranciers en AI in productie.
Big bang-projecten: maandenlang ontwikkelen zonder gebruikers, en dan “hier heb ik niets aan”. Hoe u hun behoeften in kaart brengt en het gebruik meet.
Wat is shadow IT? De definitie van het Britse centrum voor cyberbeveiliging, voorbeelden (Excel, AI-tools) en de risico's voor het bedrijf.